AMLA komt eraan: van compliance-oefening naar aantoonbare effectiviteit

Het Europese AML-landschap verandert fundamenteel. Met de oprichting van de Anti-Money Laundering Authority (AMLA) en de invoering van de nieuwe Anti-Money Laundering Regulation (AMLR) evolueren financiële instellingen naar een meer geharmoniseerde regelgeving die sterker gericht is op resultaten. De AMLR zal rechtstreeks van toepassing zijn in de hele Europese Unie, terwijl AMLA moet zorgen voor meer consistentie en uniformiteit in het toezicht.

Voor Belgische banken, verzekeraars, vermogensbeheerders, betalingsinstellingen en andere gereguleerde ondernemingen is de vraag niet langer óf er verandering komt, maar of hun AML-kader de effectiviteit ervan ook daadwerkelijk kan aantonen.

Meer dan compliance alleen

Historisch gezien lag de focus van AML-programma’s vaak op het naleven van de regelgeving: beleidslijnen waren aanwezig, controles waren gedocumenteerd en alerts werden gegenereerd.

De focus van het toezicht verschuift echter. Toezichthouders verwachten steeds vaker dat instellingen kunnen aantonen dat hun controles financiële criminaliteitsrisico’s daadwerkelijk identificeren, beoordelen en beperken. In de praktijk betekent dit dat instellingen moeten kunnen onderbouwen waarom bepaalde controles bestaan, hoe ze werden gekalibreerd en of ze in de praktijk ook effectief werken. AMLA wil zo bijdragen aan een meer consistente, risicogebaseerde en geharmoniseerde aanpak in heel Europa.

De belangrijkste uitdaging: datakwaliteit en klantenkennis

Hoewel transactiemonitoring vaak de meeste aandacht krijgt, ontstaan veel zwakke punten binnen AML al veel eerder in het proces.

Gebrekkige klantgegevens, onvolledige informatie over uiteindelijke begunstigden, verouderde risicobeoordelingen of inconsistente onboardingprocessen verminderen onvermijdelijk de effectiviteit van controles verderop in het proces, zoals transactiemonitoring, sanctiescreening en fraudedetectie.

Instellingen doen er daarom goed aan hun voorbereiding op AMLA niet louter als een monitoringoefening te beschouwen, maar als een kans om de volledige klantlevenscyclus te versterken: van onboarding tot voortdurende monitoring en periodieke evaluatie. AMLA werkt momenteel aan verdere richtlijnen rond customer due diligence en bedrijfsbrede risicobeoordelingen, wat het belang van deze fundamenten verder onderstreept.

Drie praktische vragen voor het management

In plaats van alleen te kijken of uw instelling vandaag compliant is, doet het management er goed aan zichzelf drie eenvoudige vragen te stellen:

Kunnen we onze AML-controles onderbouwen?

Kan uw instelling uitleggen:

• waarom specifieke monitoringscenario’s bestaan?
• hoe drempelwaarden werden bepaald?
• waarom bepaalde klanten als hoog risico worden geclassificeerd?
• hoe de effectiviteit van controles wordt gemeten?

Toezichthouders verwachten steeds vaker dat beslissingen worden onderbouwd met concrete gegevens, in plaats van te steunen op aannames of historische werkwijzen.

Focussen we op de juiste risico’s?

Veel instellingen genereren grote aantallen alerts, terwijl slechts een beperkt deel daarvan uiteindelijk leidt tot relevante onderzoeken. Een volwassen AML-kader focust op kwaliteit in plaats van kwantiteit en stemt controles af op:

• klantenrisico’s
• producten en diensten
• geografische blootstelling
• distributiekanalen
• nieuwe vormen en patronen van financiële criminaliteit.

Het doel is niet noodzakelijk om minder alerts te genereren, maar om relevantere alerts te creëren.

Is AML verankerd in de hele organisatie?

Het beheer van financiële criminaliteitsrisico’s mag niet uitsluitend bij de compliancefunctie liggen. Effectieve AML-programma’s vereisen steeds meer samenwerking tussen:

• business teams
• compliance en risk
• operations
• data- en technologieteams
• internal audit
• het senior management.

Deze organisatiebrede aanpak wordt bijzonder belangrijk nu instellingen hun digitale transformatie voortzetten en nieuwe producten, kanalen en technologieën introduceren. De AMLR vereist expliciet bedrijfsbrede risicobeoordelingen en passende interne governancestructuren.

Een praktische roadmap voor 2026-2027

Belgische financiële instellingen kunnen vandaag al een aantal concrete stappen zetten:

• Herbekijk de bedrijfsbrede AML-risicobeoordeling
• Voer een gap-analyse uit ten opzichte van de AMLR-vereisten
• Beoordeel de kwaliteit van klantgegevens en gegevens over uiteindelijke begunstigden
• Evalueer de governance rond transactiemonitoring en de kalibratie van scenario’s
• Versterk de managementrapportering en belangrijkste risico-indicatoren
• Ga na of bestaande controles daadwerkelijk de beoogde resultaten opleveren
• Zet een AMLA-readinessprogramma op met duidelijke betrokkenheid vanuit het senior management

Vooruitblik

AMLA zal financiële instellingen niet noodzakelijk verplichten om hun volledige AML-kader opnieuw uit te vinden. Ze zullen echter wel moeten kunnen aantonen dat dit kader effectief en proportioneel is en stevig verankerd zit in een risicogebaseerde aanpak.

Voor Belgische financiële instellingen biedt tijdig starten met de voorbereidingen niet alleen de mogelijkheid om toekomstige compliance-uitdagingen te beperken. Het kan ook leiden tot een efficiëntere werking, een betere datakwaliteit en een sterker algemeen risicobeheer.

De boodschap is duidelijk: de toekomst van AML draait niet om méér controles, maar om kunnen aantonen dat de bestaande controles daadwerkelijk werken.